Undecylenian boldenonu a skóra: trądzik i przetłuszczanie

Wypryski na plecach, barkach i klatce piersiowej to jeden z najbardziej widocznych objawów tego, że ktoś stosuje sterydy anaboliczne. Undecylenian boldenonu nie jest tu wyjątkiem, choć w środowiskach sportowych bywa uważany za „czysty” dla skóry. Redakcja wyjaśnia, jak androgeny sterują gruczołami łojowymi, dlaczego trądzik na sterydach różni się od młodzieńczego i kiedy bez lekarza się nie obejdzie.

Gruczoł łojowy jako cel androgenów

Gruczoły łojowe należą do najbardziej wrażliwych na androgeny struktur organizmu. W ich komórkach, sebocytach, jest wiele receptorów androgenowych, a także enzymów przekształcających hormony w formy bardziej aktywne. Pod wpływem androgenów gruczoły powiększają się, a sebocyty aktywniej się dzielą i wytwarzają więcej łoju.

Właśnie dlatego trądzik po raz pierwszy pojawia się w okresie dojrzewania, gdy poziom androgenów gwałtownie rośnie. Ponadfizjologiczne dawki sterydów faktycznie odtwarzają i nasilają ten proces w wieku dorosłym. Skóra staje się tłusta, pory się zatykają, a bakteria Cutibacterium acnes zyskuje idealną pożywkę.

Następnie uruchamia się klasyczna kaskada: zatkanie mieszka (zaskórnik), namnażanie bakterii, stan zapalny. Im więcej łoju, tym większe prawdopodobieństwo przejścia od drobnych zaskórników do zapalnych grudek, krost i głębokich guzków.

Istotne, że wrażliwość gruczołów łojowych na androgeny jest zróżnicowana genetycznie. Jedna osoba na tych samych substancjach będzie miała jedynie umiarkowane przetłuszczanie, inna — ciężki trądzik guzkowy. Rodzinna historia trądziku w okresie dojrzewania to jeden z najlepszych predyktorów problemów na tle sterydów.

Rola metabolitów boldenonu

Boldenon różni się od testosteronu podwójnym wiązaniem między pierwszym a drugim atomem węgla. Pod działaniem 5-alfa-reduktazy przekształca się w 5-alfa-dihydroboldenon, znany w chemii również jako 1-testosteron. To silny androgen i właśnie jego powstawanie w skórze wiąże się z androgennymi efektami boldenonu.

W skórze aktywne są oba izoenzymy 5-alfa-reduktazy, szczególnie w obszarach z dużą liczbą gruczołów łojowych. Dlatego idea, że boldenon „nie wpływa na skórę”, nie ma podstaw farmakologicznych: każdy androgen w ilościach ponadfizjologicznych nasila pracę gruczołów łojowych, bezpośrednio lub poprzez metabolity.

Dodatkowym czynnikiem jest aromatyzacja. Boldenon aromatyzuje się w mniejszym stopniu niż testosteron, ale powstałe estrogeny i ogólne wahania hormonalne również wpływają na skórę. Rola estrogenów w trądziku jest niejednoznaczna: w ilościach fizjologicznych raczej hamują one pracę gruczołów łojowych.

Wreszcie, boldenon w praktyce sportowców zwykle łączy się z innymi sterydami, w szczególności pochodnymi DHT i testosteronem. Więc w rzeczywistości skóra reaguje na sumaryczne obciążenie androgenowe, a nie na pojedynczą substancję.

Jak wygląda „trądzik sterydowy”

Melnik, Jansen i Grabbe (2007) w przeglądzie poświęconym trądzikowi u kulturystów nazwali ten problem niedocenianym. Opisali charakterystyczny obraz: wypryski przeważnie na plecach, barkach i klatce piersiowej, często z dużymi zapalnymi guzkami, które pozostawiają blizny.

Najcięższa postać to acne fulminans: nagłe pojawienie się bolesnych, wrzodziejących guzków, czasem z gorączką, bólami stawów i zmianami w badaniach krwi. Stan ten opisano w przypadkach klinicznych na tle stosowania sterydów anabolicznych i wymaga on pilnego leczenia u dermatologa, często z zastosowaniem kortykosteroidów układowych.

Kolejna postać to acne conglobata, w której guzki zlewają się, tworząc przetoki i głębokie blizny. Takie zmiany pozostawiają następstwa kosmetyczne na całe życie, nawet jeśli przyczyna została usunięta.

Charakterystyczną cechą trądziku sterydowego jest związek z czasem stosowania. Wypryski często nasilają się w pierwszych tygodniach po rozpoczęciu przyjmowania i mogą utrzymywać się przez pewien czas po odstawieniu, dopóki tło hormonalne się nie ustabilizuje.

Inne zmiany skórne

Poza trądzikiem androgeny wywołują łojotokowe zapalenie skóry — łuszczenie i zaczerwienienie w obszarach z dużą liczbą gruczołów łojowych: na twarzy przy nosie, na brwiach, na owłosionej skórze głowy. Skóra staje się tłusta, włosy szybciej się brudzą.

Szybkiemu przyrostowi mięśni nierzadko towarzyszą rozstępy — na barkach, klatce piersiowej i w okolicach pachowych. Powstają one dlatego, że skóra nie nadąża z adaptacją do zwiększenia objętości tkanek. Rozstępy nie znikają całkowicie, choć z czasem jaśnieją.

Nasila się także wzrost owłosienia na ciele — androgeny stymulują przejście włosów meszkowych w terminalne. U kobiet może to objawiać się hirsutyzmem, będącym jednym z objawów wirylizacji.

Iniekcyjna droga podania dodaje ryzyk o charakterze miejscowym: ropnie, zapalenie tkanki podskórnej, ziarniniaki olejowe. Niesterylny roztwór lub nieprawidłowa technika mogą doprowadzić do zakażenia, które wymaga chirurgicznego nacięcia.

• Tłusty łojotok i rozszerzone pory.
• Łojotokowe zapalenie skóry twarzy i owłosionej skóry głowy.
• Rozstępy na barkach i klatce piersiowej.
• Nasilony wzrost owłosienia na ciele.
• Miejscowe powikłania iniekcji.

Leczenie i profilaktyka: co mówi dermatologia

Zgodnie z wytycznymi Amerykańskiej Akademii Dermatologii (Zaenglein et al., 2016) leczenie trądziku zależy od nasilenia. W postaciach łagodnych stosuje się retinoidy miejscowe, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy. W przypadku umiarkowanego nasilenia dodaje się środki układowe, a przy trądziku guzkowym rozważa się izotretynoinę.

Izotretynoina to lek na receptę o poważnych działaniach niepożądanych: wpływie na lipidy i wątrobę, suchości skóry, ryzyku dla płodu (u kobiet) i możliwych zmianach nastroju. Przepisuje ją wyłącznie lekarz po badaniach, a osobom stosującym sterydy szczególnie ważne jest, by to uwzględnić: obciążenie profilu lipidowego i wątroby się sumuje.

Główna zasada, którą podkreślają dermatolodzy: dopóki trwa wyzwalacz hormonalny, każde leczenie działa słabiej. Dlatego szczera rozmowa z lekarzem o stosowaniu sterydów to nie formalność, lecz warunek skutecznego leczenia.

Spośród działań domowych pomocne są prysznic od razu po treningu, czysta odzież z oddychających tkanin, rezygnacja z wyciskania zmian, niekomedogenne środki pielęgnacyjne. Nie usuwają one przyczyny, ale zmniejszają wtórne zakażenie i bliznowacenie.

Wnioski redakcji

Wyobrażenie o boldenonie jako sterydzie „bezpiecznym dla skóry” nie ma uzasadnienia farmakologicznego: on i jego metabolit dihydroboldenon działają na receptory androgenowe gruczołów łojowych.

Trądzik sterydowy częściej dotyka pleców, barków i klatki piersiowej, ma skłonność do guzków i blizn, a w rzadkich przypadkach rozwija się ciężki acne fulminans.

Skuteczne leczenie jest możliwe wyłącznie pod nadzorem dermatologa i z uwzględnieniem wyzwalacza hormonalnego oraz sumarycznego obciążenia wątroby i lipidów.

Radzimy przeczytać także nasze materiały o boldenonie i ryzyku łysienia androgenowego, o aktywności estrogenowej boldenonu oraz o pełnym przeglądzie jego działań niepożądanych.

Bibliografia

1. Melnik B, Jansen T, Grabbe S. Abuse of anabolic-androgenic steroids and bodybuilding acne: an underestimated health problem. J Dtsch Dermatol Ges. 2007;5(2):110–117.
2. Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2016;74(5):945–973.
3. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
4. Zouboulis CC. Acne and sebaceous gland function. Clin Dermatol. 2004;22(5):360–366.
5. Kanayama G, Pope HG Jr. History and epidemiology of anabolic androgens in athletes and non-athletes. Mol Cell Endocrinol. 2018;464:4–13.