Glukozamina czy MSM: na czym polega różnica

Glukozamina i MSM to dwa najpopularniejsze składniki suplementów „na stawy” i nierzadko sprzedaje się je w jednej puszce. Ale pod względem natury chemicznej, zakładanego mechanizmu i liczby badań to bardzo różne substancje. Redakcja przeanalizowała, co odróżnia glukozaminę od metylosulfonylometanu i na ile uzasadnione są oczekiwania wobec każdego z nich.

Czym są glukozamina i MSM

Glukozamina to aminocukier, czyli cząsteczka glukozy, w której jedna grupa hydroksylowa jest zastąpiona grupą aminową. W organizmie powstaje z glukozy i glutaminy i jest materiałem wyjściowym do syntezy glikozaminoglikanów — długich polisacharydów wchodzących w skład chrząstki, ścięgien i płynu maziowego.

Na potrzeby suplementów glukozaminę pozyskuje się głównie z pancerzy skorupiaków (krewetek, krabów) lub przez fermentację surowca kukurydzianego. Na rynku są dwie podstawowe sole: siarczan glukozaminy (zwykle stabilizowany chlorkiem sodu lub potasu) i chlorowodorek glukozaminy. Ta różnica okazała się ważna dla interpretacji badań.

MSM, czyli metylosulfonylometan (dimetylosulfon), to prosty organiczny związek siarki: atom siarki, do którego przyłączone są dwie grupy metylowe i dwa atomy tlenu. W niewielkich ilościach MSM występuje w roślinach, mleku, kawie, a w organizmie człowieka powstaje także jako metabolit dimetylosulfotlenku (DMSO).

Zatem glukozamina to „budulcowy” prekursor macierzy chrzęstnej, a MSM to donor siarki i niskocząsteczkowy związek o zakładanym działaniu przeciwzapalnym. Pierwsza ma długą historię badań klinicznych, drugi zbadano znacznie mniej.

Zakładane mechanizmy działania

Logika stosowania glukozaminy jest prosta: skoro chrząstka składa się z glikozaminoglikanów, a glukozamina jest ich prekursorem, to dodatkowa podaż może wspomóc syntezę macierzy. Badania laboratoryjne opisują także zdolność glukozaminy do hamowania niektórych prozapalnych szlaków sygnałowych (w szczególności NF-κB) oraz enzymów niszczących chrząstkę.

Jednak stężenia stosowane w hodowlach komórkowych często znacznie przewyższają te osiągane w osoczu po przyjęciu zwykłych dawek. Dlatego mechanizm przekonujący „w probówce” niekoniecznie odtwarza się u człowieka.

Dla MSM zaproponowano kilka mechanizmów: dostarczanie siarki do syntezy aminokwasów i związków zawierających siarkę (w szczególności glutationu), hamowanie aktywacji NF-κB i wytwarzania cytokin prozapalnych, a także efekty antyoksydacyjne. Przegląd Butawana i współautorów (2017) szczegółowo opisuje te hipotezy, ale większość danych uzyskano na komórkach i zwierzętach.

Istotne, że siarka w diecie człowieka pochodzi przeważnie z białek (metionina, cysteina), więc „niedobór siarki”, który czasem wspomina się w reklamie MSM, u ludzi o wystarczającym spożyciu białka nie został potwierdzony.

Baza dowodowa: od dużych badań po pilotażowe

Glukozaminę badano w dziesiątkach randomizowanych badań, a wyniki okazały się sprzeczne. W dwuletnim badaniu Reginstera i współautorów (2001), opublikowanym w Lancet, krystaliczny siarczan glukozaminy (1500 mg na dobę) spowalniał zwężanie szpary stawowej w stawie kolanowym w porównaniu z placebo.

Natomiast duże amerykańskie badanie GAIT (Clegg et al., 2006) z chlorowodorkiem glukozaminy nie wykazało istotnej przewagi nad placebo w zakresie bólu w ogólnej grupie pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Metaanaliza sieciowa Wandela i współautorów (2010) w BMJ również doszła do wniosku, że nie ma klinicznie istotnej różnicy względem placebo.

Część rozbieżności tłumaczy się różnymi solami glukozaminy, projektem badań oraz źródłami finansowania: bardziej pozytywne wyniki częściej uzyskiwano w badaniach nad receptowym krystalicznym siarczanem.

Baza dowodowa MSM jest znacznie skromniejsza. Pilotażowe randomizowane badanie Kima i współautorów (2006) z 6 g MSM na dobę przez 12 tygodni u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana wykazało zmniejszenie bólu i poprawę funkcji w porównaniu z placebo, ale uczestników było niewielu. Usha i Naidu (2004) porównywali glukozaminę, MSM i ich kombinację, donosząc o efekcie każdego z nich i nieco większym — dla kombinacji.

Zatem dla glukozaminy mamy duży, ale sprzeczny zbiór danych; dla MSM — obiecujące, lecz niewielkie badania, które wymagają potwierdzenia.

Bezpieczeństwo, tolerancja i interakcje

Glukozamina jest na ogół dobrze tolerowana. Najczęstsze działania niepożądane to zaburzenia trawienia: nudności, zgaga, biegunka lub zaparcie. Osoby z alergią na owoce morza powinny wybierać glukozaminę pochodzenia innego niż skorupiakowe lub skonsultować się z lekarzem.

Opisano możliwe nasilenie działania warfaryny na tle glukozaminy, dlatego pacjenci przyjmujący antykoagulanty wymagają ostrożności i kontroli INR. Wcześniej wyrażano obawy dotyczące wpływu na poziom glukozy we krwi, ale w badaniach przy zwykłych dawkach klinicznie istotnego wpływu przeważnie nie stwierdzano; osoby z cukrzycą i tak powinny kontrolować glikemię.

MSM w badaniach okazał się mało toksyczny. U ludzi najczęściej donosi się o łagodnym dyskomforcie żołądkowym, wzdęciach, bólu głowy czy zaburzeniach snu. Butawan i współautorzy zaznaczają, że w badaniach MSM w dawkach do kilku gramów na dobę nie opisano poważnych działań niepożądanych.

Danych o bezpieczeństwie obu substancji w okresie ciąży i karmienia piersią jest za mało, więc w tym czasie lepiej powstrzymać się od przyjmowania, o ile lekarz nie zaleci inaczej.

Tabela porównawcza i stanowisko wytycznych

Wytyczne kliniczne oceniają te suplementy powściągliwie. American College of Rheumatology w wytycznych z 2019 roku zdecydowanie odradza glukozaminę w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego, biodrowego i stawów ręki. OARSI (2019) również nie zaleca glukozaminy w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego.

Europejskie towarzystwo ESCEO zajmuje odmienne stanowisko: w algorytmie z 2019 roku rozważa receptowy krystaliczny siarczan glukozaminy jako możliwy środek terapii podstawowej choroby zwyrodnieniowej kolana, podkreślając, że danych nie można przenosić na inne formy glukozaminy.

MSM w dużych wytycznych klinicznych dotyczących choroby zwyrodnieniowej stawów nie jest osobno zalecany: dowodów na to jest za mało.

Wnioski redakcji

Glukozamina i MSM różnią się naturą chemiczną i zakładanym mechanizmem: pierwsza to prekursor macierzy chrzęstnej, drugi to donor siarki o hipotetycznym działaniu przeciwzapalnym.

Dla glukozaminy zgromadzono duży, ale sprzeczny zbiór badań, a forma (siarczan czy chlorowodorek) ma znaczenie. Dla MSM dane są obiecujące, lecz ograniczone małymi badaniami.

Żadna z substancji nie jest „lekiem na chrząstkę”, a efekty, jeśli w ogóle występują, są umiarkowane.

Aby dokonać praktycznego wyboru, przeczytaj nasz artykuł „Glukozamina vs MSM: co wybrać i dla kogo”, a także materiały o chondroitynie oraz o ćwiczeniach przy chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego.

Bibliografia

1. Reginster JY, Deroisy R, Rovati LC, et al. Long-term effects of glucosamine sulphate on osteoarthritis progression: a randomised, placebo-controlled clinical trial. Lancet. 2001;357(9252):251–256.
2. Clegg DO, Reda DJ, Harris CL, et al. Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis. N Engl J Med. 2006;354(8):795–808.
3. Wandel S, Jüni P, Tendal B, et al. Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ. 2010;341:c4675.
4. Kim LS, Axelrod LJ, Howard P, et al. Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: a pilot clinical trial. Osteoarthritis Cartilage. 2006;14(3):286–294.
5. Usha PR, Naidu MUR. Randomised, double-blind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clin Drug Investig. 2004;24(6):353–363.
6. Butawan M, Benjamin RL, Bloomer RJ. Methylsulfonylmethane: applications and safety of a novel dietary supplement. Nutrients. 2017;9(3):290.
7. Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC, et al. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for the management of osteoarthritis of the hand, hip, and knee. Arthritis Care Res. 2020;72(2):149–162.
8. Bruyère O, Honvo G, Veronese N, et al. An updated algorithm recommendation for the management of knee osteoarthritis from the European Society for Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis, Osteoarthritis and Musculoskeletal Diseases (ESCEO). Semin Arthritis Rheum. 2019;49(3):337–350.