Badania podczas przyjmowania nebiwololu

Dla większości leków przeciwnadciśnieniowych głównymi markerami laboratoryjnymi są kreatynina i potas. Z beta-blokerami sytuacja jest inna: tu na pierwszy plan wychodzą częstość akcji serca, elektrokardiogram i wskaźniki, które lek może „maskować” — przede wszystkim glukoza i funkcja tarczycy. Redakcja wyjaśnia, jakie badania mają znaczenie podczas przyjmowania nebiwololu i dlaczego.

Co dokładnie się kontroluje przy przyjmowaniu beta-blokera

Nebiwolol blokuje receptory beta-1-adrenergiczne serca, obniżając częstość skurczów i spowalniając przewodzenie impulsu z przedsionków do komór. To podstawa jego działania terapeutycznego, ale i źródło głównych ryzyk: nadmiernej bradykardii i bloków przedsionkowo-komorowych.

W odróżnieniu od blokerów RAA, nebiwolol niemal nie wpływa na potas i nie zmienia filtracji kłębuszkowej, dlatego biochemiczne badanie krwi odgrywa tu rolę pomocniczą. Podstawowym „badaniem” jest regularny pomiar tętna i ciśnienia oraz elektrokardiogram.

Druga grupa wskaźników wiąże się z tym, że beta-blokada tłumi reakcje współczulne organizmu. Tachykardia, drżenie i kołatanie serca — sygnały hipoglikemii i nadczynności tarczycy — pod działaniem leku mogą być mniej zauważalne. Dlatego u osób z cukrzycą i chorobami tarczycy kontrola wskaźników laboratoryjnych nabiera szczególnego znaczenia.

Wreszcie, ponieważ lek jest metabolizowany w wątrobie, stan tego narządu należy ocenić przed rozpoczęciem leczenia, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka.

Badania przed rozpoczęciem leczenia

Podstawowe badanie przy nadciśnieniu tętniczym, które zalecają wytyczne europejskie, jest jednakowe dla wszystkich leków. Dla nebiwololu osobno ważnych jest kilka dodatkowych punktów.

• EKG w spoczynku: częstość akcji serca, odstęp PQ (PR), cechy bloków i zespołu chorego węzła zatokowego.
• Pomiar ciśnienia i tętna w pozycji siedzącej i stojącej.
• Kreatynina z eGFR, potas, sód.
• Próby wątrobowe: ALT, AST, bilirubina.
• Glukoza na czczo, HbA1c, profil lipidowy.
• TSH — w przypadku objawów lub chorób tarczycy.
• Ocena drożności oskrzeli (spirometria) — w przypadku skurczu oskrzeli w wywiadzie.

Częstość akcji serca w spoczynku i odstęp PQ przed rozpoczęciem terapii to „punkt odniesienia”. Jeśli już przed leczeniem tętno jest niskie lub są cechy zaburzeń przewodzenia, lekarz wybiera inny lek albo przeprowadza dodatkowe badanie, na przykład całodobowe monitorowanie EKG metodą Holtera.

Przy podejrzeniu guza chromochłonnego (napady wysokiego ciśnienia z poceniem się, kołataniem serca, bólem głowy) wyklucza się go przed przepisaniem beta-blokera, ponieważ nieleczony guz chromochłonny uznaje się za przeciwwskazanie.

Tętno, ciśnienie i EKG w trakcie terapii

Najprostszym i najważniejszym narzędziem kontroli jest domowy dzienniczek. Pomiar ciśnienia i tętna rano i wieczorem przez pierwszy tydzień po rozpoczęciu lub zmianie dawki daje lekarzowi wystarczająco danych do oceny efektu.

Objawami niepokojącymi jest tętno spoczynkowe, które stabilnie spada znacznie poniżej zwykłych dla danej osoby wartości i towarzyszą mu osłabienie, zawroty głowy, duszność lub omdlenie. Europejska ulotka wśród przeciwwskazań wskazuje bradykardię z częstością poniżej 60 uderzeń/min przed rozpoczęciem leczenia, a w trakcie terapii pojawienie się objawowej bradykardii jest podstawą do zmiany dawki.

Powtórne EKG zwykle wykonuje się po dobraniu dawki, a dalej — według wskazań lub podczas planowych kontroli. Pozwala ono ocenić częstość rytmu, odstęp PQ i wykryć blok przedsionkowo-komorowy, który czasem rozwija się bez wyraźnych objawów.

Szczególnej uwagi wymaga reakcja ortostatyczna — spadek ciśnienia przy przejściu z pozycji leżącej lub siedzącej do stojącej. Częściej występuje u osób starszych, przy odwodnieniu oraz w połączeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi.

Wskaźniki laboratoryjne

Kreatyninę i eGFR kontroluje się przed rozpoczęciem i dalej planowo, ponieważ od funkcji nerek zależą dawka początkowa i wybór leków towarzyszących. Samodzielny wpływ nebiwololu na te wskaźniki jest minimalny, więc ich gwałtowna zmiana zwykle wiąże się z innymi przyczynami.

Glukoza i HbA1c są ważne z dwóch powodów. Po pierwsze, część starszych beta-blokerów pogarsza wrażliwość na insulinę; dla nebiwololu taki efekt, według badań porównawczych, w szczególności pracy Ayers i współautorów (Hypertension, 2012), jest mniej wyraźny niż dla metoprololu. Po drugie, beta-blokada maskuje objawy hipoglikemii, dlatego osobom przyjmującym insulinę lub pochodne sulfonylomocznika zaleca się częstszą samokontrolę glukozy.

Profil lipidowy kontroluje się jako część oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Dla nebiwololu, w odróżnieniu od niektórych nieselektywnych beta-blokerów, klinicznie istotnego pogorszenia lipidów zwykle nie obserwuje się.

Próby wątrobowe powtarza się według wskazań klinicznych: przy pojawieniu się żółtaczki, świądu, ciemnego moczu, bólu w prawym podżebrzu, a także przy przyjmowaniu innych leków wpływających na wątrobę.

Grupy szczególne i stany „zamaskowane”

W przewlekłej niewydolności serca leczenie beta-blokerem rozpoczyna się od minimalnej dawki i stopniowo zwiększa pod nadzorem lekarza. W tym okresie kontroluje się masę ciała (gwałtowny przyrost może świadczyć o zatrzymaniu płynów), ciśnienie, tętno, funkcję nerek i, według decyzji lekarza, peptydy natriuretyczne. Taka taktyka jest zapisana w wytycznych ESC dotyczących niewydolności serca.

Nadczynność tarczycy objawia się tachykardią, drżeniem, poceniem się. Beta-bloker może tłumić te objawy, więc stan pozostaje niezauważony. Ponadto gwałtowne odstawienie beta-blokera u osoby z nadczynnością tarczycy może sprowokować gwałtowne pogorszenie. Dlatego przy odpowiednich objawach sprawdza się TSH i hormony tarczycy.

Osobom z cukrzycą, które przyjmują insulinę lub leki mogące wywołać hipoglikemię, radzi się częstszy pomiar glukozy, zwłaszcza po wysiłku fizycznym, ponieważ zwykłe „ostrzegawcze” odczucia mogą być przytępione. Pocenie się przy hipoglikemii zwykle się utrzymuje.

Sportowcom i osobom intensywnie trenującym lekarz może zaproponować próbę wysiłkową, aby ocenić reakcję tętna i ciśnienia na wysiłek fizyczny na tle leku.

Wnioski redakcji

Głównym „badaniem” przy przyjmowaniu nebiwololu są tętno, ciśnienie i EKG: pozwalają one w porę wykryć bradykardię, hipotensję i zaburzenia przewodzenia.

Wskaźniki laboratoryjne — glukoza, HbA1c, próby wątrobowe, kreatynina — są potrzebne do oceny wstępnej i kontroli w grupach ryzyka, a TSH — przy podejrzeniu choroby tarczycy.

Osoby z cukrzycą powinny pamiętać o możliwym maskowaniu hipoglikemii, a pacjenci z niewydolnością serca — o stopniowym zwiększaniu dawki pod nadzorem lekarza.

Pokrewne tematy naszego bloga: „Nebiwolol: wpływ na wątrobę i nerki”, „Komu nebiwolol jest przeciwwskazany” oraz „Badania podczas przyjmowania telmisartanu”.

Bibliografia

1. European Medicines Agency. Nebilet (nebivolol): Summary of Product Characteristics.
2. Mancia G, Kreutz R, Brunström M, et al. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens. 2023;41(12):1874–2071.
3. McDonagh TA, Metra M, Adamo M, et al. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J. 2021;42(36):3599–3726.
4. Ayers K, Byrne LM, DeMatteo A, Brown NJ. Differential effects of nebivolol and metoprolol on insulin sensitivity and plasminogen activator inhibitor in the metabolic syndrome. Hypertension. 2012;59(4):893–898.
5. Münzel T, Gori T. Nebivolol: the somewhat-different beta-adrenergic receptor blocker. J Am Coll Cardiol. 2009;54(16):1491–1499.
6. Flather MD, Shibata MC, Coats AJ, et al. Randomized trial to determine the effect of nebivolol on mortality and cardiovascular hospital admission in elderly patients with heart failure (SENIORS). Eur Heart J. 2005;26(3):215–225.